Website
 Startpagina
 Over Score
 Contact
 Zoeken
Abonnees
Gebruikersnaam

Wachtwoord
 Aanmelden
Cinemusica Database
Zoeken  
  Componisten  
A-Z  
  Albums  
  Tracks  
Georges Delerue - Samenwerking met Truffaut
Score 124, 30 12 2005



Georges Delerue: samenwerking met Truffaut - Verschenen in Score 124, september 2002

Odes aan de liefde, het leven en de film Georges Delerue en François Truffaut, een cinefiel duo















Weinig cineasten hebben zo’n goede, vruchtbare en langdurige artistieke verhouding met een componist gehad als François Truffaut met Georges Delerue. Portret van een uniek duo.

De innige artistieke relatie die filmregisseur François Truffaut en componist Georges Delerue onderhielden, kende drie fasen en werd abrupt afgesloten met Truffauts dood in 1984. Met Philippe de Broca maakte Delerue weliswaar meer films dan met Truffaut (met wie hij elf titels realiseerde) en in de tussenliggende perioden dat hij niet met Delerue werkte, maakte Truffaut gretig gebruik van de diensten van de fameuze Bernard Herrmann of zocht en vond hij oude filmmuziek van de reeds in 1940 overleden Maurice Jaubert - toch hoorden beiden bij elkaar als geen ander duo in de Franse cinema van de jaren zestig en zeventig.

Voor Truffaut bleef Georges Delerue ‘de meeste cinefiele’ onder de hem bekende componisten. Ook in de perioden dat hij niet met hem werkte, gingen Truffauts gedachten naar hem uit. Getuige bijvoorbeeld één van zijn talloze aan Delerue gerichte korte en vaak niet van humor gespeende briefjes: Delerue moest Truffauts uitstapje naar het werk van Maurice Jaubert vooral niet opvatten als ‘overspel’, maar meer als een vorm van ‘necrofilie’.

Emoties

Truffaut en Delerue hadden veel gemeenschappelijk: beiden voelden zich, zegt Truffautbiograaf Anette Insdorf, aangetrokken tot een breed spectrum aan emoties: van uitbundig levensgenot tot diepe melancholie (zie: Jules et Jim), van simplistisch (La peau douce) tot complex (La femme d’à côté), van harmonieus tot gesyncopeerd (Tirez sur le pianiste, Les deus Anglaises et le continent), van pop (Une belle fille comme moi) tot klassiek (La nuit américaine).

In de periode van de Franse Nouvelle Vague had je, heeft Delerue ooit zelf opgemerkt, eigenlijk twee filmmuzikale opvattingen. De ene was dat filmmuziek trouw moest zijn aan de beelden en de handelingen, dat ze die moest volgen. De andere luidde dat filmmuziek afstand tot het beeld en het gebeuren moest bewaren, dat ze enigszins onthecht moest zijn. Delerue bekende zich tot de tweede school.

Zijn benadering van filmmuziek was in de eerste plaats melodisch, zelden dramatisch. Hij was een tovenaar als het gaat om het scheppen van atmosfeer en van stemmingen. Niet voor niets werd de droomachtige kwaliteit van veel van zijn muziek in de loop der tijd zijn handelsmerk.

Delerue was van mening dat filmmuziek geen regels kent (ofschoon hij ooit toegaf dat er wel clichés bestaan): hoe je spanning opwekt, kon je volgens hem niet leren, je moest ‘gewoon’ een zintuig voor het ‘dramatische’ hebben en dat was helaas niet iedereen, ook niet elke filmcomponist gegeven.

Draaimolen

Bij Truffaut zijn de voornaamste karakters vaak slecht in staat tot het verwoorden van gevoelens, ze doen vaak wel een poging ze op te schrijven (in weinig films worden zoveel brieven geschreven als in die van Truffaut), maar de articulatie van die emoties vindt ook plaats in de muziek.

Delerue’s score voor Les deux Anglaises et le continent bij voorbeeld kent twee hoofdthema’s: als de muziek licht en lyrisch is gaat het om Anne (een joyeuze, warme beeldhouwster) maar als de muziek een duister, in mineur gestemd karakter krijgt, is Muriel het voorwerp van cinematografische aandacht: Muriel staat namelijk nogal rigide tegenover de liefde. Aan het eind staat de held van de film er, als vaak bij Truffaut, alleen voor (zie ook: Jules et Jim en Tirez sur le pianiste) en zorgt Delerue voor een droeve melodie die hem begeleidt. Delerue’s muziek is vooral bij films met een wat fragmentarisch karakter of een eclectische stijl - zoals Truffaut die zeker in het begin van zijn carrière maakte - de onmisbare rode draad. Ze is de sfeerbepaler.

De eerste samenwerking tussen Truffaut en Delerue was (en is nog altijd) in dat opzicht een mijlpaal in de naoorlogse Franse cinema: Tirez sur le pianiste met zijn abrupte wisselingen in het tempo, zijn emotionele impact, en vooral zijn score die volkomen in de vertelling is geïntegreerd. Die lyrische filmmuziek verhaalt van de eeuwige draaimolen die de liefde is, maar ook van de film-noir achtige onderwereld waar de hoofdpersoon, de door Charles Aznavour met veel verve gespeelde barpianist Charlie, deel van uitmaakt.

De tweede speelfilm van Truffaut is geen melodrama, geen gangsterfilm, geen komedie pur sang. Nee, de film is het allemaal tegelijk: in het hanteren van genreregels nam Truffaut het zeker in het begin van zijn loopbaan niet zo nauw. Als gezegd, diens vroege films hebben iets onafs; alsof ze in hevige opwinding zijn gemonteerd en toen zijn vrijgegeven voor het publiek. Dat stelde Delerue zeker bij Tirez sur le pianiste voor de nodige problemen. Daar kwam bij dat hij de muziek moest componeren bij een film die niet alleen al helemaal gemonteerd was, maar dat in sommige scènes de pianist Aznavour/Charlie ook nog eens geloofwaardige klanken moest voortbrengen. Diens vingerzetting moest redelijkerwijs kloppen met wat we te horen kregen. Een hondsmoeilijke opdracht die Delerue na afloop deed verzuchten dat hij nu wel elke opdracht aan zou kunnen.

In mineur

Het daaropvolgende Jules et Jim is (met La nuit américaine) het mooiste wat Delerue en Truffaut gezamenlijk tot stand gebracht hebben. De muziek van Delerue doorloopt hetzelfde emotionele traject dat de drie protagonisten afleggen. De score benadrukt geen specifieke handelingen, ze vormt eerder de constante lyrische ondertoon van de film. Luister en kijk vooral naar de tweede helft van de film, waarin de muziek een wat kalmer karakter krijgt, niet in het minst doordat de hoofdpersonen minder exuberant in het leven staan. De score krijgt de vorm van een tussenspel, waarbij dialogen en muziek haast een soort van wisselwerking aangaan. Delerue sprak zelf ooit van ‘une musique enveloppante’.

Om onderling over muziek te kunnen spreken, maakten de componist en de cineast overigens een speelse afspraak: opwekkende, vrolijke passages zouden ze omschrijven als ‘vacances’ (vakantie), trieste cues heetten ‘brouillard’ (nevelig, mistig). Welnu, de film volgt de ‘route’ van ‘vacances’ naar ‘brouillard’. Denk aan het tamelijk upbeat melodietje (twee noten slechts) dat de fameuze fietstocht van het drietal begeleidt, en dat gedurende de film verandert in een in mineur gestemd wijsje, ten teken van de donkere, destructieve krachten die binnen de ménage à trois spelbreker zullen zijn.

Die afspraak tussen Truffaut en Delerue kwam eigenlijk voort uit een handicap van de eerste: van muziek had hij niet zoveel verstand. Truffaut heeft bij voorbeeld wel gezegd het zeer te betreuren dat hij niet genoeg ‘muzikale cultuur’ bezat om zich een voorstelling te kunnen maken van de orkestrale timbres, als Delerue hem een thema voorspeelde op de piano.

Tussen twee haakjes: de Franse cineast was niettemin een groot liefhebber van filmmuziek. Hij bezat een uitgebreide collectie platen met scores uit de gloriedagen van MGM.

Bitterzoet

Jules et Jim en zijn muziek zijn een ode aan de liefde en aan het leven, heeft Truffaut gezegd. Liefde is in wezen steeds het centrale thema in Truffauts werk geweest en Delerue heeft dat op een ongekend vindingrijke wijze muzikaal gestalte weten te geven. Neem de bitterzoete wals voor Antoine et Colette, Truffauts bijdrage aan de episodefilm L’amour à vingt ans, die de liefdesperikelen van Truffauts alter ego Antoine Doinel omlijst.

Of neem het thema voor het koele drama La peau douce, dat het overspelige verlangen van Pierre voor de stewardess Nicole verklankt. Nog zo’n romantische melodie, maar dan veel weelderiger georkestreerd, treffen we aan in Une belle fille comme moi: het verlangen van de schrijver Stanislas voor Camille. Uit de zeer verschillende muziekstijlen die Delerue gebruikt om beiden te karakteriseren kan al worden opgemaakt dat ze niet echt voor elkaar gemaakt zijn.

Het componeren van de score voor Une belle fille comme moi is Delerue niet gemakkelijk afgegaan. Truffaut vroeg om muziek die urgentie zou uitdrukken, die zeer ‘aanwezig’ zou zijn en heel sterk op de gebeurtenissen als zodanig geschreven was (zoals in een Hitchcock-film) en hij wist dat die wens tegen Delerue’s natuurlijke neiging inging. Maar Delerue slaagde voorbeeldig, en als altijd was de regisseur achteraf zeer tevreden over het resultaat.

Koraal

Delerue’s pièce de résistance is, vind ik, nog altijd het koraal dat hij schreef voor het onvergetelijke La nuit américaine - de mooiste film over het maken van een film ooit gemaakt. Met dat koraal, met zijn fraaie contrapuntische piccolo trompet en strijkers, brengt Delerue een ode aan de cinema, zoals Bachs koralen de glorie van God bezingen.

La nuit américaine, heeft Delerue zich wel eens laten ontvallen, was de film van Truffaut waaraan hij met het meeste plezier gewerkt heeft. Omdat het om een dubbele interesse ging: ‘Le film me plaisait et le sujet était passionnant.’

In La nuit américaine is een scène waarin de regisseur Ferrand (rol van Truffaut zelf) belt met zijn componist (we horen de stem van Delerue) die hem een paar cues voorspeelt en binnen de minuut heeft hij de totale toestemming van Ferrand: het is tekenend voor de ‘werkelijke’ relatie die beiden hadden.

Volgens Delerue hadden hij en Truffaut vaak dezelfde ideeën over hoe een film van muziek moest worden voorzien, maar stond de regisseur altijd open voor suggesties en kreeg de componist meestal carte blanche (dat was zo vanaf hun eerste samenwerking bij Tirez sur le pianiste) en ruim de gelegenheid aan een score te werken. Truffaut beschikte over een eigen productiemaatschappij en was zo nodig altijd bereid extra geld vrij te maken voor een aanvaardbaar muziekbudget. (Maar, zo gaf Delerue later in interviews wel toe, ofschoon regisseurs als Truffaut en De Broca zijn muziek zeer hoog hadden zitten, had hij toch nimmer zulke goede mogelijkheden als in Hollywood.)

Vertrouwd

De laatste films van Truffaut waaraan Delerue zou meewerken waren Le dernier métro, La femme d’à côté en Vivemant dimanche!. Het waren ook Truffauts laatste films tout court. Ondertussen waren beide kunstenaars zo met elkaar en elkaars werkwijze en artistieke opvattingen vertrouwd geraakt dat Truffaut het niet nodig achtte dat Delerue vooraf kennis nam van het script. Hij kreeg de films te zien als een soort naïeve toeschouwer (vergelijk hun eerste samenwerking bij Tirez…) die zonder vooropgezet idee over wat hem te wachten stond, de beelden en het verhaal over zich heen liet komen. Delerue sprak van ‘een intense ervaring’. De muzikale resultaten waren ernaar: Le dernier métro kreeg een abstracte, vreemde en vooral trieste score.

Aldus werd het een film die met
Dit is een karakteristiek briefje (gedateerd 28 augustus 1980) van Truffaut aan Delerue, het gaat over de score voor Le dernier métro:

Mon cher Georges,

Le film est fini, la musique est épatante: elle renforce le romanesque, elle ajoute du mystère, elle emporte la fin. Bref, je suis très content et j’espère que vous pourrez venir à la première à Paris le 16 septembre,

Amitié,

François


(In vertaling: De film is af, de muziek is buitengewoon: ze benadrukt het romantische, ze voegt mysterie toe, ze maakt het einde meeslepend. Kortom, ik ben zeer tevreden en ik hoop dat je op 16 september naar de première zult komen,)

name ook in muzikaal opzicht het theater met even veel affectie schildert, als La nuit américaine dat doet met de film.

La femme d’à côté kreeg een score die het muzikale equivalent wil zijn van een intens, maar onvervulbaar verlangen. Voor deze film schreef Delerue een fenomenale epiloog: een soort begrafenismars: zeer toepasselijk voor een film die eindigt met een moord en een zelfmoord. De gedoemde helden van de film gaan hun ondergang tegemoet dankzij hun grenzeloze, uiteindelijk ongeremde passie voor elkaar, die jaren nadat ze elk vrede hebben gevonden in een gewoon burgermansbestaan, weer opvlamt.

Vivement dimanche! ten slotte kreeg een voor Delerue’s doen wat minder typische score die elke beweging van de acteurs onderstreepte: ‘Une musique pointiliste’ noemde hij het zelf.

Herschepping

En toen viel vrij plotseling het doek: François Truffaut overleed in 1984. Georges Delerue verloor een zeer goede vriend: ‘Ik heb iemand verloren van wie ik veel hield en van wie ik veel heb geleerd,’ zei hij. Nooit meer zou hij die zinsnede horen die Truffaut na voltooiing van elke film had uitgesproken:’Georges, nu is het tijd voor de herschepping, we gaan praten over de muziek.’

HM

Bronnen o.a.:

Anette Insdorf, François Truffaut, Cambridge: Cambridge University Press, 1995

Frédéric Gimello-Mesplomb, Georges Delerue, une vie, Éditions Jean Curutchet, Hélette, 1998


FILMOGRAFIE/DISCOGRAFIE

De films van François Truffaut en Georges Delerue

1960
Tirez sur le pianiste
ep Philips 432510 BE
vzcd Varèse VSD 5245

1961
Jules et Jim
ep Philips 432728 BE
cd Prometheus PCD 103
vzcd Varèse VSD 5245

1962
L’amour à vingt ans
(deel filmluik: Antoine et Colette)
vzcd Varèse VSD 5245

1964
La peau douce
ep Philips 434887
vzcd Varèse VSD 5245

1971
Les deux Anglaises et le continent
lp Discodis AZ STEC 117
lp Barclay 900508
cd Milan CD 319
cd Hortensia FMC 600
cd Hortensia BVCF 1069
vzcd Varèse VSD 5245

1972
Une belle fille comme moi
si RCA 40016
vzcd AGF 2001
vzcd Varèse VSD 5245

1973
La nuit américaine
si WEA 16274
vzcd AGF 2001
vzcd Milan CD 220
vzcd Varèse VSD 5245

1979
L’amour en fuite
si RCA PB 8300
vzcd Milan CD 220
vzcd Varèse VSD 5245

1980
Le dernier métro
lp EMI 2C068.72274
vzcd Milan CD 220
vzcd Varèse VSD 5245

1981
La femme d’à côté
lp RCA PL 37560
vzcd Milan CD 220
vzcd Varèse VSD 5245

1983
Vivement dimanche!
lp Milan A 213
cd DRG SL 9519
cd SLC SLCS 5026
vzcd AGF 2001
vzcd Varèse VSD 5245

JW



Gerelateerde links
 Startpagina

Score 124
Andere artikelen:
The General - Met live muziek
Georges Delerue - Portret
Dubrulle / Ponnet - Gent 2002
Georges Delerue - Samenwerking met Truffaut
Boekbespreking - Filmjaarboek 2001
Opties
Printer VersiePrinter Versie
VersturenVersturen

Login: Redactie | Abonnees | Top Pagina


© 2005 Stichting Cinemusica | Website by RISQ Consultancy