Website
 Startpagina
 Over Score
 Contact
 Zoeken
Abonnees
Gebruikersnaam

Wachtwoord
 Aanmelden
Cinemusica Database
Zoeken  
  Componisten  
A-Z  
  Albums  
  Tracks  
Paul M. van Brugge - Interview
Score 172, 08 08 2013



MUZIEK DIE HET ONVERMOGEN UITDRUKT

Paul M. van Brugge over de muziek van Boven is het stil

Boven is het stil is de nieuwste film van Nanouk Leopold. Haar vijfde speelfilm is om verschillende redenen uniek. Allereerst regisseerde zij niet op basis van een eigen script, maar verfilmde zij een roman. Daarnaast wilde ze een echte score ter begeleiding van deze verfilming van Gerbrand Bakkers bestseller. Paul M. van Brugge (foto: Elselien van der Wal), een van de grote hedendaagse Nederlandse filmcomponisten, werd aangezocht om deze boekverfilming van een passende score te voorzien. Onlangs sprak hij uitvoerig met Score over de muziek voor de goed ontvangen film.

Jeroen Willems speelt in Boven is het stil een van zijn laatste filmrollen. Als Helmer, een gesloten boer uit Zeeuws-Vlaanderen, zeult hij in het begin van de film zijn bedlegerige vader van de benedenverdieping naar boven. Daarna volgen we zijn ontmoetingen met diverse mensen uit zijn directe omgeving. In Nanouk Leopolds vorige films kwam slechts op zeer beperkte schaal muziek voor, soms niet meer dan een korte compositie zoals in Wolfsbergen (2007). Waarom wilde ze voor Boven is het stil een volwaardige score? Paul M. van Brugge (Rotterdam, 1959): ʽOmdat ze het gevoel had dat deze film uiteindelijk nog een lading nodig had. Ze zei: Ik heb gezien dat muziek erg prettig kan zijn om een gevoel bij de kijker te versterken. Ik wil dat leren, ik wil weten hoe dat moet. Het was voor haarzelf eigenlijk een opdracht.ʼ Waarom koos ze voor Van Brugge? ʽOmdat ik in een film kan kruipen en er specifiek voor die film ontworpen muziek voor kan maken. Ze kwam dan ook met het verzoek: Ik wil dat je de muziek van Boven is het stil gaat maken en niet zomaar filmmuziek gaat schrijven. Omdat het voor haar de eerste keer was dat ze echt met filmmuziek wilde werken, was dat voor ons allebei ongelooflijk spannend en ook heel leuk. Uiteindelijk is het heel goed gegaan.ʼ

Overbodig

Toen Van Brugge de film voor het eerst in een ruwe versie zag was hij al diep onder de indruk. Aanvankelijk vond hij dat bij deze indringende beelden helemaal geen muziek paste. ʽDit verhaal raakte mij al zo, wat moest ik in godsnaam nog vertellen?ʼ, herinnert hij zich. ʽIn latere gesprekken kon Nanouk mij haarfijn uitleggen waarom ze vond dat er wel muziek wenselijk was. Er werd veel aan de verbeelding en perceptie van de kijker overgelaten, en af en toe had Nanouk behoefte aan een voorzichtige sturing van de beleving van de kijker. Tegelijkertijd wilde ze dat de muziek een specifieke autonomiteit bleef houden, dus juist niet teveel inkleurde, een lastige paradox. We zijn het proces vervolgens ingegaan onder het motto: laten we onderzoeken waar en zo ja welke muziek de film nodig heeft, los van dat eerste gevoel, dat er geen muziek in hoeft. Ook moest ik oppassen dat de muziek niet te snel overbodig zou worden.ʼ

      Helmer (Jeroen Willems) en de buurjongens in Boven is het stil

Echt veel muziek bevat de score niet, hooguit een minuut of veertien. Regisseur en componist hebben minutieus gezocht naar de geschikte momenten waarop de muziek doelbewust kon worden ingezet. Wie tijdens het kijken naar Boven is het stil goed luistert, hoort gedurende vijf scènes muziek. ʽNanouk was uiteindelijk heel erg helder aangaande de scènes waarbij zij wel en niet muziek wilde. Het zijn altijd scènes waarin wij Helmer van een afstand kunnen bekijken, behalve de scène met de onhandige toenaderingspoging van de melkman.ʼ De eerste noten klinken bewust niet tijdens de openingscredits van de film, waar er veel ruimte zou zijn geweest maar pas iets later tijdens de scène met de schapen. ʽJe verwacht het hier niet waardoor de muziek je even verrast en tegelijkertijd past het omdat je Helmer voor het eerst van een afstand ziet. Hij heeft net zijn vader naar boven gezeuld en dat is een nogal heftige, bijna gewelddadige scène. Daar moet je even uit, anders zit je twintig minuten lang in een soort verstikkend proces van die man; dat houd je niet vol. En dat moment bij die schapen, dat is een moment waarop je even lucht voelt en waarop je ook weer meteen naar de volgende situatie gaat.ʼ Tijdens de tweede muziekscène bevinden we ons buiten Helmers boerderij en zien we ezels en kinderen. Hier benadrukt de muziek vooral de tweeslachtigheid van de protagonist: ʽDie man haakt naar het leven terwijl hij zelf eigenlijk volkomen vast zit in zijn identiteit, in zijn onvermogen om zijn binnenwereld vorm te geven.ʼ Het derde moment is bij het vuur tijdens de nieuwjaarsnacht wanneer hij in gezelschap is van zijn buurvrouw en haar kinderen: ʽEen heel gevoelig moment omdat wij daar voor het eerst beseffen dat hij een gezinsleven zou kunnen hebben, hij zou zich kunnen overgeven aan de liefde, maar het lukt hem niet.ʼ In de vierde muziekscène zien we Helmer en de melkman: ʽTwee mannen die uit respect en uit liefde en uit onhandigheid volkomen langs elkaar heen communiceren.ʼ

Onvermogen

Wat al deze scènes verbindt is Helmers onvermogen om met de mensen om hem heen een wezenlijke relatie op te bouwen. De muziek benadrukt dit onvermogen en nodigt de kijker tegelijkertijd uit Helmers innerlijke wereld te betreden. Iets heftiger wordt de muziek tijdens de laatste scènes: de begrafenis van Helmers vader en de eindscène wanneer hij in het riet ligt. ʽNanouk zei: Nu mag je het drama best wel voelen. We zijn de hele tijd voorzichtig geweest, heel terughoudend en heel secuur. Ik wil hier het gevoel hebben dat de man echt verdriet heeft en zijn onvermogen ervaart, en tegelijkertijd beseft dat er een nieuwe fase is aangebroken, dat er een mogelijkheid tot bevrijding is, dat er hoop is. Het blijft voor de kijker in het midden wat Helmer exact voelt en denkt. Die ambiguïteit is duidelijk te horen in de muziek. Hier kon ik even uitpakken, voor zover die tweeslachtigheid dat toeliet.ʼ Uiteindelijk stopt de muziek abrupt vlak voor het zwart van de eindtitels. En dat ervaart de kijker als een schok. Die heftigheid wordt voortgezet gedurende de eindtitels: ʽIk heb geprobeerd in dezelfde sfeer te blijven, maar hier wel zijn bevrijding te laten klinken.ʼ

De muziek wordt uitgevoerd door een pianoduo, waarbij de 4-handigheid en de complexiteit van de stemmen onderling zich heel gestructureerd ontvouwt naar gelang de opbouw van de scènes en volgens de ontwikkeling van het filmverhaal. De keuze voor de piano als enige instrument beviel Leopold: ʽZe zag in dat pianomuziek inderdaad een goede optie was en dat er een zekere simpelheid in geluid moest zijn, dat het niet al te complex en "filmmuziekerig" moest zijn.ʼ Van Brugge’s keuze voor dit instrument werd mede ingegeven door hetgeen Leopold met deze film wilde uitdrukken. ʽIk wilde dat het een neutrale klank was. Wat mij betreft is een piano neutraal, ik vind dat die een klank heeft die zo ongelooflijk veel kanten uit kan. En met een bewuste keuze voor twee piano's en vier handen had ik echt een breed palet.ʼ

Opvallend aan de vijf muziekstukken zijn de start- en met name de stopmomenten. ʽMuziek starten is niet zo moeilijk, muziek laten ophouden is lastiger. Zeker met repetitieve, motorische muziek die een bepaalde groove heeft en die minder lyrisch is dan dat hij motorisch is, is het erg lastig om eruit te gaan. In dit geval hebben we heel bewust gekozen om het letterlijk af te breken, dus om de muziek op “onlogische” momenten te stoppen, waardoor de muziek eigenlijk altijd een vraag oproept in plaats van een eenduidig antwoord geeft op hoe de scène ervaren moet worden.ʼ De keuze voor repetitieve pianomuziek is terug te voeren op Leopolds kortstondige overweging om een compositie van Philip Glass te gebruiken gedurende de vele maanden van editing en muzikale overwegingen.

Van Brugge (foto) is meer dan tevreden over de samenwerking met Leopold. Denkt hij stilletjes aan toekomstige projecten met haar? ʽIk hoop natuurlijk dat we weer kunnen samenwerken op het moment dat zij een film heeft waarvan ze vindt dat er muziek bij moet komen. Nanouk is iemand die zich heel bewust ontwikkelt. Ik heb grote bewondering voor de manier waarop ze naar zichzelf kijkt als filmmaakster en de manier waarop ze dingen intuïtief en cerebraal benadert. Ik heb dat zelf ook een beetje. Het klikte prima tussen ons en als daar een volgende film uitrolt, dan zou dat geweldig zijn, maar als dat niet zo is, dan is dat zo.ʼ                                              

PS

Gerelateerde links
 Startpagina

Score 172
Andere artikelen:
Boekbespreking - Afgewezen scores
Armando Trovajoli - In memoriam
Martin van Wouw - Interview
Paul M. van Brugge - Interview
Opties
Printer VersiePrinter Versie
VersturenVersturen

Login: Redactie | Abonnees | Top Pagina


© 2005 Stichting Cinemusica | Website by RISQ Consultancy