Website
 Startpagina
 Over Score
 Contact
 Zoeken
Abonnees
Gebruikersnaam

Wachtwoord
 Aanmelden
Cinemusica Database
Zoeken  
  Componisten  
A-Z  
  Albums  
  Tracks  
Boekbespreking - Stanley Kubricks muziek
Score 173, 14 10 2013

BOEKBESPREKING: Stanley Kubricks revolutionaire muziekkeuze

Over Stanley Kubrick verschijnen zoveel boeken dat je er met gemak een boekenkast mee kunt vullen. Alle aspecten van zijn filmische universum worden onder de loep genomen en vroeg of laat moest ook zijn visie op muziek te boek worden gesteld. Veertien jaar na zijn dood in 1999 verscheen Listening to Stanley Kubrick waarin Christine Lee Gengaro de muzikale omlijsting van alle zestien films van de idiosyncratische filmmaker onderzoekt en beschrijft.  

Gengaro is niet de eerste die aandacht besteedt aan de rol van muziek in Kubricks films, want dat deed de Duitse auteur Gerrit Bodde al eerder met zijn in 2002 uitgebrachte studie Die Musik in den Filmen von Stanley Kubrick. Slechts enkele malen verwijst Gengaro, professor in de muziek aan het Los Angeles City College, naar Bodde die volgens haar de muziek en het effect ervan systematisch analyseert. Gengaro gaat iets anders te werk. Vijf films onderzoekt ze intensief en de andere elf komen in twee thematische hoofdstukken kort aan bod. De vijf nader onderzochte films zijn achtereenvolgens 2001: A Space Odyssey (1968), A Clockwork Orange (1971), Barry Lyndon (1975), The Shining (1980) en Eyes Wide Shut (1999).

Aanvankelijk werkte Kubrick intensief samen met leeftijdgenoot Gerald Fried. Voor de eerste vier lange films van de jonge regisseur schreef Fried spaarzame scores. Paths of Glory (1957), de laatste van de vier, kent vooral geluiden en muziek uitgevoerd door percussie-instrumenten, een aanpak die de vooruitziende blik en de drang naar vernieuwing van de regisseur verraadt. Terugblikkend laat de nu 85-jarige Fried blijken dat Kubrick met elke film steeds meer eisen stelde en de samenwerking die zo goed begon na Paths of Glory beëindigde. Heel anders ging het er bij Kubricks volgende film aan toe. Voor Spartacus (1960) schreef Alex North een epische, breed opgezette score die in nauw overleg met de regisseur tot stand kwam. Opvolger Lolita (1962) had een soms weelderige score van Nelson Riddle die ook commercieel aantrekkelijk bleek. Bij Dr. Strangelove (1964) dienden enkele liedjes vooral als culturele referentie, culminerend in de nog steeds imponerende slotscčne vol exploderende atoombommen onder de klanken van Vera Lynn's We'll Meet Again.

Dr. Strangelove kent behalve drie reeds bestaande liedjes amper originele scoremomenten. Kubrick had in de gesprekken met Gerald Fried zijn punt al duidelijk gemaakt: waarom inferieure, speciaal voor een film gecomponeerde muziek gebruiken, als goede bestaande muziek simpelweg voorhanden is? Met dit inzicht voor ogen zou Kubrick met zijn volgende project filmmuziekgeschiedenis schrijven. Voor de baanbrekende sciencefictionfilm 2001: A Space Odyssey huurde hij aanvankelijk Alex North in. Diens originele score werd op het laatste moment overboord gegooid om plaats te maken voor een reeks bestaande klassieke composities, waarvan die van Richard Strauss (Also sprach Zara-thustra) en Johann Strauss jr. (An der schönen blauen Donau) de meeste bekendheid verwierven.

Gengaro beschrijft vooral, van diepgaand onderzoek is niet echt sprake. Volgens een vast stramien beschrijft ze de vijf voornoemde scores die het leeuwendeel van het boek vormen. Na een inleiding waarin film en muzikaal concept aan de orde komen, volgen de afzonderlijke (klassieke) stukken in relatie tot hun plek in de film en volgt ook informatie over hun achtergrond en componist. Dat muziek ook in de filmhandeling een steeds prominentere plek kon innemen bewijst in A Clockwork Orange de zogeheten Ludovicotechniek, het heropvoedingsprogramma waaraan het hoofdpersonage Alex wordt onderworpen. Minstens zo belangrijk was de samenwerking die Kubrick bij deze film begon met Wendy Carlos, indertijd een vernieuwende componiste die klassieke stukken speelde op elektronische instrumenten en enkele originele bijdragen leverde aan de soundtrack van A Clockwork Orange.

Kubricks uitgelezen muzikale smaak kwam in zijn volgende film Barry Lyndon op aangename wijze naar voren. Klonken de klassieke stukken bij deze film toegankelijk, voor The Shining selecteerde hij avant-gardistische, soms ronduit atonale composities van niet alledaagse componisten als Ligeti, Penderecki en Bartók. In sommige composities zijn geluiden belangrijker dan melodie, een verschijnsel dat in de huidige filmmuziekwereld inmiddels algemeen geaccepteerd is. Ten slotte waren er enkele composities van Wendy Carlos die nog steeds angstaanjagend klinken. Voor zijn laatste film Eyes Wide Shut engageerde Kubrick de jonge Britse componiste Jocelyn Pook die enkele van haar composities speciaal voor de film bewerkte en zelfs enkele nieuwe nummers componeerde. Een centrale rol is hier weggelegd voor Music ricercata van Györgi Ligeti. De Hongaarse componist loopt als een rode draad door Kubricks revolutionaire muziekkeuze, van 2001: A Space Odyssey - toen Ligeti's muziek enigszins overschaduwd werd door de beide Straussen - via The Shining naar Eyes Wide Shut.

Een van de verdiensten van Kubricks eigenzinnige muziekkeuze is dat hij een groot filmpubliek kennis heeft laten nemen van hedendaagse, modernistische muziek. Helaas heeft Gengaro de meester niet zelf kunnen spreken, en dus moeten we het vooral doen met uitlatingen van Jan Harlan, producent en zwager van Kubrick, en enkele andere naaste medewerkers die trachten de muzikale koers van de filmmaker te duiden. Een foto van hem komt overigens nergens in het boek voor, maar om foto's gaat het hier niet. Uitgaande van de zestien films heeft Gengaro alle muzikale momenten in kaart gebracht en met de kennis die ze van de regisseur heeft, probeert ze die muzikale stukken te beschrijven en te duiden. Dat is een fraai begin voor nog meer onderzoek dat ongetwijfeld zal komen.

Listening to Stanley Kubrick: the music in his films. Christine Lee Gengaro. The Scarecrow Press, Inc., Lanham, 2013. ISBN 978-0-8108-8564-6, 306 blz. Prijs: € 48,99 (Bol.com).

PS

Gerelateerde links
 Startpagina

Score 173
Andere artikelen:
Boekbespreking - Stanley Kubricks muziek
Alex Heffes - Interview
De soundtrackverzamelaar anno 2013
Guy Farley - Interview
Fimucité 2013 - Verslag
Opties
Printer VersiePrinter Versie
VersturenVersturen

Login: Redactie | Abonnees | Top Pagina


© 2005 Stichting Cinemusica | Website by RISQ Consultancy