Website
 Startpagina
 Over Score
 Contact
 Zoeken
Abonnees
Gebruikersnaam

Wachtwoord
 Aanmelden
Cinemusica Database
Zoeken  
  Componisten  
A-Z  
  Albums  
  Tracks  
John Williams als verteller - Beschouwing
Score 112, 26 03 2006



Componist John Williams als verteller - Verschenen in Score 112, September 1999

Star Wars: Episode I - The Phantom Menace (cd verschenen op Sony Classical SK61816)

Eigenlijk maakt George Lucas ‘silent movies’, althans dat zegt hijzelf. Hij streeft naar een vorm van pure cinematografie. Sommigen zullen om die pretentie (terecht of ten onrechte) lachen, het verklaart in ieder geval wel zijn voorkeur voor een filmcomponist die nog alles in huis heeft wat componisten uit het zwijgende tijdperk in huis moesten hebben: gevoel voor de grote dramatische lijn van het verhaal alsmede voor details die ertoe doen, niet bang voor effectbejag, inzicht in muzikale structuur en gebruik van leidmotief, grote melodische gaven en vooral: een heleboel muziek. John Williams is daarom zijn man. Lucas schrijft zijn scripts terwijl hij naar muziek luistert. Hij monteert ook op muziek. Bestaande muziek, dat wel, want Williams is dan meestal nog niet klaar. Niet voor niets spreekt Lucas van de Star Wars-cyclus als een ‘space opera’: een nauwelijks verholen verwijzing naar John Williams’ grote voorbeeld: Richard Wagners Ring des Nibelungen

Intrigerende klus

Van meet af aan wist Lucas dat Star Wars een meerdelige sage zou worden. Zijn vaste componist was daarvan echter niet op de hoogte. ‘Ik dacht dat het een zaterdagmiddagfilm zou worden, een goede weliswaar, maar meer ook niet,’ zei John Williams kort geleden. Gelukkig beschikt Williams over een uniek talent: zoals Schubert of Benjamin Britten muziek hoorden als ze poëzie lazen, zo ‘leest’ Williams een film en hoort daarachter de muziek. Lucas is daarover heel pertinent: ‘Johns muziek vertelt het verhaal’. En zo is het: elk karakter krijgt een eigen thema dat vervolgens een wisselwerking aangaat met de andere thema’s. De muzikale thema’s verbinden de thema’s van het verhaal en bovendien geeft Williams vrijwel elke scène in muzikale zin een emotionele context. 

Vrijwel elke minuut in de Star Wars-cyclus is voorzien van muziek. Zelfs wanneer er een paar maten stilte valt, maakt dat onderdeel uit van Williams’ score. Het is nog maar zelden dat filmcomponisten de kans krijgen zoveel muziek te schrijven en daarmee zo’n belangrijke rol te spelen. 

Het nieuwe Star Wars-deel is daarop geen uitzondering. In dat opzicht zijn de Star Wars-producties misschien alleen vergelijkbaar met tekenfilms. Films waarin elke actie en elke plotontwikkeling, voorzover aanwezig, muzikaal wordt geïllustreerd. Maar uiteraard zonder dat Williams zich bezondigt aan het gevreesde “mickey-mousing”. Daarvoor componeert hij toch teveel volgens het principe en de traditie van de opera.

Met George Lucas werken, dat betekende voor Williams ook nu weer; ‘to play through everything’. Er waren zestien opnamesessies van elk drie uur nodig om de 900 pagina’s tellende score op te nemen. Maar liefst twee volle uren muziek. Het resultaat is er dan ook naar. The Phantom Menace is opnieuw een gevarieerde partituur: de muziek is afwisselend komisch, opwindend, eng, teerhartig, nobel en heroïsch.

Williams moest een intrigerende klus klaren. Hij moest immers relatief nieuwe muziek schrijven, die toch zou aansluiten op het grotere, reeds bestaande geheel. Voor Williams misschien minder een probleem, dan voor menig ander filmcomponist, omdat hij altijd heel gehaaid een groot gevoel van coherentie aan zijn scores weet mee te geven (zie ook Score 81, 1992).

Zo worden melodieën die uiteindelijk vrij complex blijken, door hem nooit bij aanvang al als zodanig gepresenteerd. Van een melodie die uit twaalf noten bestaat, hoor je er - om zo te zeggen - eerst slecht drie, dan zes, dan twaalf, waardoor de melodie, als die in zijn volle glorie wordt gespeeld, iets onvermijdelijks krijgt. Ze zuigt de toeschouwer de film als het ware onbewust binnen. Williams zei daarover: ‘Als je kiest voor een muzikale benadering van atonale of abstracte aard, bij voorbeeld door met geluiden te werken en te spelen, dan zullen de luisteraars niet die verbinding met de film krijgen die nu langs melodische weg tot stand komt. Ze zullen daardoor ook emotioneel minder bij het verhaal betrokken zijn.’ En dat is in de filmschool waarvan George Lucas en Steven Spielberg de voornaamste representanten zijn zowat een doodzonde.

Thema’s

Omdat de delen vier tot en met zes al af zijn, mag de luisteraar wellicht verwachten dat de muziek bij de komende delen twee en drie langzaam maar zeker zal tenderen naar het werk dat we al zo goed kennen. Dat ‘mag je verwachten’, want niet zo heel veel in de score voor The Phantom Menace duidt er nu al op dat dit ook daadwerkelijk het geval zal zijn. Je kunt het ook omkeren: The Phantom Menace is het eerste deel van een negendelige sage. In hoeverre is het muzikaal uitgebuit dat we de delen vier, vijf en zes al kennen? 

Ongeveer tien procent van de totale score gaat terug op bekende thema’s. Het fanfareachtige Star Wars-thema is er natuurlijk, en verder citeert Williams het Force-thema, het Yoda-thema, Darth Vaders-thema. Maar het merendeel: de begrafenisscène, de vlaggenparade, Jar-Jars muziek, is nieuw. 

Williams zei in een Amerikaans interview dat bij de première van de film verscheen, dat hij er naar had gestreefd ‘to make it the same and make it different and fresh’. Fraai voorbeeld daarvan is Annakins theme. Williams vindt het zelf zijn mooiste. Ooit zal de 8-jarige Annakin een metamorfose ondergaan: hij zal Darth Vader worden. Williams doet iets soortgelijks in zijn muziek: hij nam Darth Vaders Imperial March, haalde het stuk als het ware uit elkaar en speelde met de intervallen. Het resultaat is een zoet, lyrisch en lieflijk thema dat - voor wie goed luistert - bestaat uit materiaal ontleend aan die mars. 

Ander zeer prominent thema is Duel of the Fates. Dat is wat je noemt een zeer dynamisch  stuk: een gelukkige combinatie van een snel gespeeld motiefje van slechts vijf noten en een dreigend, herhaald thema, aangevuld met een groot in Sanskrit zingend koor. Er zijn al vergelijkingen gemaakt met Williams’ score voor Oliver Stone’s Nixon, maar enige gelijkenis met Carl Orffs Carmina Burana valt ook niet te ontkennen. Sommigen zullen deze muziek ademloos uitzitten, voor anderen zal het niet hun ‘cup of tea’ zijn. 

Ook de cue Annakin defeats Sebulba is memorabel. Zoals veel scores van Williams roept ook zijn muziek voor The Phantom Menace weer reminiscenties op aan het werk van grote voorbeelden als Korngold en Waxman.  Het begin van deze cue brengt Miklós Rózsa’s Chariot Race voor Ben-Hur terug in de herinnering. Je kunt slechtere voorbeelden kiezen.

De vragen blijven evenwel knagen. Zal Williams geleidelijk toewerken naar de drie scores die we al kennen? Of zal hij bij de volgende episoden steeds meer daarvan afwijken? Zal de muziek van al die delen dan nog altijd als een geheel klinken? En als dat niet zo is, hoe erg is dat dan? We wachten met John Williams maar af, ook hij weet ongetwijfeld nog niet hoe het verder gaat. In ieder geval gaat hij voorlopig nog wel even door. Tegen de bekende Amerikaanse filmjournalist Richard Dyer van The Boston Globe zei hij, tijdens de opnamen van zijn score voor The Phantom Menace: ‘Ik ben een gelukkig man. Als zulke films niet bestonden, zou niemand meer in staat zijn om dit soort muziek te schrijven’.

Williams is en blijft de belangrijkste fakkeldrager van een grote Hollywood-traditie. 

HM


Gerelateerde links
 Startpagina

Score 112
Andere artikelen:
John Williams als verteller - Beschouwing
Filmmuziek in de Beurs van Berlage - Voorbeschouwing
Geschiedenis van de Oscar Beste Song (deel 2) - Serie
Boekbespreking - John Barry: A Sixties Theme
Boekbespreking - Filmjaarboek 1998
Opties
Printer VersiePrinter Versie
VersturenVersturen

Login: Redactie | Abonnees | Top Pagina


© 2005 Stichting Cinemusica | Website by RISQ Consultancy