Website
 Startpagina
 Over Score
 Contact
 Zoeken
Abonnees
Gebruikersnaam

Wachtwoord
 Aanmelden
Cinemusica Database
Zoeken  
  Componisten  
A-Z  
  Albums  
  Tracks  
Componerende regisseurs - Beschouwing
Score 135, 30 06 2006



COMPONERENDE REGISSEURS – Verschenen in Score 135, juni 2005

Alejandro Amenábar drukt stevig stempel op zijn films

Wat hebben Dick Maas, Robert Rodriguez en John Carpenter met elkaar gemeen? Behalve dat ze spannende thrillers maken, hebben ze voor hun films ook de muziek gecomponeerd. Afgelopen voorjaar werd Clint Eastwood tijdens het jaarlijkse filmprijzenseizoen niet alleen genomineerd voor beste regisseur, producer en acteur, maar hij ontving ook een Golden Globe-nominatie voor beste componist voor zijn film Million Dollar Baby. Een opmerkelijke nieuwe verschijning aan het firmament van componerende regisseurs is Alejandro Amenábar die met zijn laatste film Mar adentro zowel als regisseur als componist de aandacht trok.

Zeldzame combinatie

Regisseurs die hun eigen films van muziek voorzien zijn er al vanaf het begin van de geluidsfilm geweest. In de jaren ’30 componeerde Victor Schertzinger meestal zijn eigen muziek en/of liedjes. Voor zijn grootste hit One Night of Love (1934) won hij zelfs (samen met Gus Kahn) de eerste Oscar voor de beste muziek, zij het dat hij de prijs niet persoonlijk in ontvangst kon nemen, want de Oscar ging naar Louis Silvers (die als hoofd van de muziekafdeling van Columbia, dat de film had geproduceerd, volgens de destijds geldende regel de prijs ontving). Een nog bekender voorbeeld uit die dagen is natuurlijk Charles Chaplin die zijn muziek weliswaar door anderen liet opschrijven, maar toch enige faam genoot als componist met onder meer Modern Times (1936). Andere voorbeelden zijn schaars, want in die dagen van het zogeheten studiosysteem kende elke medewerker zijn plek: een acteur acteerde, een regisseur regisseerde en een monteur monteerde. Medewerkers die zich in meerdere disciplines bekwaamden, kwamen in de jaren daarna steeds meer voor – vooral regisserende acteurs en schrijvende regisseurs. Echter, componerende regisseurs bleven een zeldzame combinatie.

De andere kant op, dus een filmcomponist die films regisseert, komt nagenoeg nooit voor. Een uitzondering is de Japanner Joe Hisaishi die in 2001 de film Quartet maakte: als regisseur, als schrijver en – hoe kan ook anders – als componist. Een mogelijke reden voor deze uitzondering is dat een filmcomponist in de regel thuis, op zijn werkkamer of in zijn studio, zijn compositie maakt en wellicht teveel verknocht is aan zijn muzikale creaties in een tamelijk geïsoleerde omgeving, dan een acteur of schrijver die directer, intensiever betrokken is bij filmopnames en daardoor dichter bij de regiestoel staat. Daarnaast is de mogelijke eerzucht die een monteur, schrijver of acteur kenmerkt, mogelijk een andere reden om zich te wagen aan een eerste filmregie, terwijl de componist toch meer gehecht is aan de beslotenheid binnen zijn vier muren dan een immense filmset. Film en muziek zijn toch twee veelal gescheiden werelden. Aldus blijft de muzikale schoenmaker altijd bij zijn leest. De componisten uit de gouden Hollywoodjaren hebben zich dan ook nooit aan een regie gewaagd.

Duizendpoot

Er zijn natuurlijk altijd filmkunstenaars geweest die zich op meerdere gebieden uitten en zo het eindresultaat in hoge mate bepaalden. Grootheden als Jean Renoir, Alfred Hitchcock en Orson Welles waren op vele manieren betrokken bij een film: van regisseur tot kostuumontwerper en van monteur tot schrijver. Maar geen van allen was ooit als componist bij een film actief. Een reden waarom veel regisseurs in later jaren een muziekcredit bij hun film kregen ligt wellicht aan het feit dat vrijwel iedereen in zijn jeugd een of meerdere muziekinstrumenten heeft leren bespelen. En sinds de opkomst van Bob Dylan en The Beatles is de drang zich muzikaal te uiten groot geworden. Ook hebben technische ontwikkelingen zoals de synthesizer en de computer het mogelijk gemaakt dat eenieder zijn eigen muziek kan maken. Vandaag de dag zorgen zowel amateur-filmers als professionele filmers graag zelf voor de geschikte muziek bij hun films, niet zelden wordt dan naar liedjes van anderen gegrepen. Het is dan een kleine stap om zelf ook maar eens achter de piano te gaan zitten of de gitaar ter hand te nemen, of – nog recenter – achter de computer te kruipen. De lijst met componerende regisseurs kan worden aangevuld met illustere namen uit de hele wereld zoals Satyajit Ray, Mike Figgis, Tony Gatlif en Tom Tykwer.

Een nog relatief nieuwe naam op het terrein van de componerende regisseurs is Alejandro Amenábar. Voor alle zes films die hij tot nu toe maakte, schreef de in 1972 in Santiago de Chili geboren Spanjaard de muziek. Maar ook voor andere regisseurs deed hij dit, met als bekendste voorbeeld La lengua de las mariposas (José Luis Cuerda, 1999). Als regisseur brak Amenábar door naar een groot publiek met zijn film Abre los ojos (1997), als componist viel hij sterk op met de score voor zijn internationale Engelstalige hit The Others uit 2001. In eigen land werd hij reeds diverse malen onderscheiden met enkele Goyas (Spaanse Oscar), niet alleen als regisseur en schrijver, maar ook als componist. Voor zijn laatste film Mar adentro won hij zelfs in alle drie de categorieën een Goya!

In het cd-boekje van The Others kunnen we lezen hoe het zo gekomen is. Als kind luisterde hij al graag naar soundtracks en zo ontstond zijn liefde voor film. Ook schreef hij liedjes bij zijn verhaaltjes en toen hij begon te regisseren zette hij deze werkwijze, waarbij muziek en geluid enerzijds en beeld anderzijds samengaan, voort. Dus wanneer een verhaal bij hem opkomt, componeert hij er meteen thuis op zijn keyboard klanken bij, dit tot ongenoegen van zijn buren, aan wie hij de soundtrack van The Others opdroeg. Deze spookachtige score bestond voor een groot gedeelte nog uit bizarre, enge klanken naast enkele kamermuziekachtige, verstilde begin- en eindtracks. 

Amenábars stijl is onmiskenbaar klassiek: dan weer kamermuziek in een kleine bezetting en dan weer symfonische muziek in een grotere bezetting. Dit wordt direct duidelijk bij Mar adentro. De regisseur heeft zich hier voor een lastige taak geplaatst, want het gevoelige, omstreden thema van de film – een vrijwillige keuze voor de dood – liegt er niet om. Zelf zegt hij in het cd-boekje dat muziek en concept van de film vanaf een pril stadium samengingen en door de zee (die zowel levensdoel als rustpunt symboliseert) werden bepaald. De veelal ingetogen muziek kent weer de kamermuziekbezetting, maar er zijn ook stukken met groter orkest te horen. Gezien het thema ligt de muziek soms tegen het sentimentele aan, maar Amenábar komt ermee weg, mede omdat hij enkele nummers componeerde die dankzij een moderne toonzetting en het gebruik van de doedelzak vrolijke, opgeluchte moment creëren (met dank aan Carlos Núñez). Als stem van de hoofdpersoon kent de doedelzak tegen het einde een moment van overwinning en dat klinkt dankzij dit instrument bepaald triomfantelijk.

Van een hechte samenwerking met een of meer componisten komt het vooralsnog niet bij Amenábar, en aldus vormt hij geen tandem zoals vroeger Hitchcock – Herrmann en Truffaut – Delerue of heden ten dage Spielberg – Williams. En dat brengt ons bij de vraag wat zo’n illuster tandem voor moois kan opleveren, aangezien hier twee talentvolle artiesten een vruchtbare kruisbestuiving bewerkstelligen, terwijl de componerende regisseur zich toch in één en hetzelfde straatje voortbeweegt, tenminste als je al kan redeneren dat de muziek net zo klinkt als de film geregisseerd is. Simpel gesteld: Hitchcock + Herrmann = 2 en Amenábar + Amenábar = 2, of toch eerder 1? Met andere woorden: zijn componisten als Amenábar, Carpenter en Figgis misschien toch eerder originele dilettanten dan virtuoze componisten?

Hoe het ook zij, Alejandro Amenábar drukt een stevig stempel op zijn laatste film. Hij regisseerde, schreef, produceerde, componeerde en monteerde de film. Maar het kan nog altijd erger: Robert Rodriguez bemoeide zich bij zijn laatste film Sin City bij zowat alles! 

De score voor Mar adentro verscheen op Sony Music (5178429).

Paul S.

Gerelateerde links
 Startpagina

Score 135
Andere artikelen:
Boekbespreking - Alex North
Boekbespreking - Hits als score
Geschiedenis van filmmuziek in Nederland (2) - Serie
Componerende regisseurs - Beschouwing
50 Jaar Todd-AO - Terugblik
Opties
Printer VersiePrinter Versie
VersturenVersturen

Login: Redactie | Abonnees | Top Pagina


© 2005 Stichting Cinemusica | Website by RISQ Consultancy