Website
 Startpagina
 Over Score
 Contact
 Zoeken
Abonnees
Gebruikersnaam

Wachtwoord
 Aanmelden
Cinemusica Database
Zoeken  
  Componisten  
A-Z  
  Albums  
  Tracks  
Boekbespreking - Alex North
Score 135, 30 06 2006



Boekbespreking: Degelijk overzicht van leven en werk van Alex North – Verschenen in Score 135, juni 2005

Alex North, Film Composer van musicologe en pianiste Sanya Shoilevska Henderson is de eerste omvattende biografie van Alex North. Eigenlijk is het twee boeken in één band: het omvat namelijk zowel een uitvoerige levensschets, als een deel waarin een handvol van zijn filmscores onder de musicologische microscoop wordt gelegd.  

De biografische schets geeft keurig de bekende feiten. Alex North werd officieel geboren op 4 december 1910, als Isadore Soifer, in Chester, in de staat Pennsylvania. Waarschijnlijk klopt die datum overigens niet: het sterke vermoeden bestaat dat hij een jaar eerder is geboren. De jonge Isadore/Alex groeide op met drie eveneens muzikaal begaafde broers onder vrij armoedige omstandigheden. Hun ouders waren Russisch-joodse immigranten. Muziek kon van meet af aan op zijn grote belangstelling rekenen. Dat één van zijn jeugdvrienden Samuel Barber was, die zich later tot een belangrijk componist zou ontwikkelen en onder andere bekend werd met het Adagio for Strings, is misschien niet helemaal toevallig. North volgde weliswaar een muzikale opleiding, maar werd telegrafist bij Western Union. Later studeerde hij aan de befaamde Juilliard School of Music. Uit idealistische motieven ging North in 1933 naar Rusland, het land van zijn voorouders, dat technici goed kon gebruiken om de economie op te bouwen. (North zou zich ook later in zijn leven aan de linkerkant van het politieke spectrum ophouden; hij was dan ook zwaar teleurgesteld toen Elia Kazan collega’s met communistische sympathieën aangaf tijdens de beruchte McCarthy- verhoren in het begin van de jaren vijftig.)

De telegrafische opdrachten die North in de Sovjet-Unie kreeg, waren veel te hoog gegrepen voor zijn kunnen, reden waarom hij ook in Rusland vooral zijn muzikale talenten mocht botvieren. Gegrepen door heimwee naar zijn echte vaderland, wist hij een beurs te verwerven, en kon hij teruggaan naar Amerika. Daar studeerde hij verder, bij grootheden als Aaron Copland (die grote invloed zou hebben op zijn stijl) en Ernst Toch. 

Aanvankelijk vond North vooral werk in het theater; hij schreef voor ballet, en werkte onder andere met de grote choreografe Martha Graham. In die kringen ontmoette hij ook Anna Sokolow, die enige jaren zijn geliefde zou zijn. Sinds 1936 componeerde North ook voor film, aanvankelijk voor een hele reeks documentaires waarvan China Strikes Back de eerste was. Een andere beslissende documentaire was People of the Cumberland over de economische restauratie van een berggebied in Tennessee. De regisseur van die film heette Elia Kazan, die North tien jaar later, in 1949, opnieuw tegen het lijf zou lopen als regisseur van Death of a Salesman. Deze artistieke samenwerking zou de katalysator zijn van een verbintenis die prachtige cinematografische en filmmuzikale vruchten zou afwerpen.

Vanaf 1939 brak een korte Mexicaanse periode aan in North’s leven: hij studeerde tot 1940 bij Silvester Revueltas, volgens hem (en hij stond daarin niet alleen) dé topcomponist van dat land. Helaas was hun vriendschap van korte duur: Revueltas overleed in 1940. Anna, die, zo kun je achteraf zeggen, fungeerde als North’s  muze, bleef in Mexico om een dansgroep te formeren, terwijl Alex ervoor koos zijn loopbaan voort te zetten in de VS, meer speciaal in New York. Hun wegen scheidden, ook in de liefde, ofschoon North haar altijd dankbaar is gebleven voor haar aanmoedigingen. 'She was very instrumental in my putting notes down on paper,' heeft hij jaren later nog eens over haar gezegd.  

De jaren ‘40 brachten nieuwe liefde in de persoon van zangeres en comédienne Sherle Hartt, later Sherle North (in 1972 trouwde North nog een keer, met de Duitse Annemarie Hoellger). De jaren ‘40 brachten ook zware tijden: het interval van de oorlog, waarin North zich verdienstelijk maakte als psychiatrisch hulpverlener. Na de oorlog rees zijn ster snel: hij componeerde de baanbrekende 'jazz'-score voor Elia Kazan’s/Tennessee Williams’ A Streetcar Named Desire en werkte in de loop der jaren met tal van andere grootheden uit de film- en theaterwereld: Arthur Miller, Edward Albee, William Wyler, John Ford en John Huston. Veel films waaraan hij zijn medewerking verleende bereikten de status van klassieker: Viva Zapata!, The Misfits, Spartacus en Who's Afraid of Virginia Woolf? 

Lyriek

North, die stilistisch in de eerste plaats een Amerikaans componist was (uit de school van Copland zogezegd), koos vrijwel altijd de lyriek en het eenvoudige melodieuze thema als uitgangspunt voor zijn niet zelden complexe en percussieve muziek. In vakkringen gold hij dan ook als een briljant filmcomponist. Nooit, zo luidde zijn reputatie, ging hij over een nacht ijs. Research naar de bronnen ging vaak vooraf aan zijn componeerwerk: onderzoek naar renaissancemuziek, naar Mexicaanse volksmuziek, naar muziek van de indianen, om maar een paar voorbeelden te noemen. Zelfs in de laatste jaren van zijn leven – hij overleed in 1991 – stond hij artistiek bepaald niet stil: denk aan mooie producties met vooral regisseur John Huston: Under the Volcano (dramatische score), Prizzi's Honor (score gebaseerd op Italiaanse operamotieven) en het schitterende The Dead (waarvan de spaarzame muziek teruggaat op een oude Ierse ballade). Nimmer heeft Alex North echter een Oscar gekregen, wel kon hij vijftien nominaties op zijn naam schrijven en de gebruikelijke Lifetime Achievement Award. 

Toch ging ook het pad van deze grote componist niet altijd over rozen. 1968 Was in dat opzicht zijn annus horribilis. Dat was het jaar waarin Stanley Kubrick hem vroeg een score te schrijven voor 2001: A Space Odyssey. North beschouwde de opdracht als een grote eer en als een artistieke uitdaging. Zijn hoge verwachtingen gingen terug op hun artistiek zeer vruchtbare samenwerking bij Kubricks verfilming van Spartacus (zie ook de Score-special van november 1991). Het moet ook inderdaad een droomopdracht zijn geweest, want aanvankelijk zag het ernaar uit dat North muziek zou schrijven voor een film met maar zo'n 25 minuten dialoog en zonder geluidseffecten. Kubrick zorgde ervoor dat het North aan niets ontbrak en bezorgde hem een comfortabel appartement in Londen, waar hij gedurende de eerste weken van 1968 dag en nacht kon werken aan de score. Van meet af aan was Kubrick nauw betrokken bij North's compositorische werk – hij gaf volgens North waardevolle suggesties. Kubrick had zelf al wat moderne muziek geselecteerd voor de film en eiste dat North om die bestaande fragmenten heen zou componeren. North zag dat niet zitten, uit de begrijpelijke vrees dat de homogeniteit van zijn score op het spel zou komen te staan, en meende bovendien zelf wel het soort klanken te kunnen componeren waar Kubrick kennelijk op uit was. Na een aantal weken werd duidelijk dat de score beperkt zou blijven tot de eerste helft van de film, de tweede helft zou uitsluitend geluidseffecten kennen. Later dat jaar ontdekte North, tijdens de première van de film in de VS, dat zijn werk voor niets was geweest en dat Kubrick uitsluitend bestaande muziek had gebruikt. Toen de score een jaar of vijftien geleden op cd verscheen, konden we vaststellen dat het om een hoogtepunt ging in North’s œuvre. (Ook de scores die North schreef voor Sounder en Cattle Annie and Little Britches bleven overigens ongebruikt.) 

Palet

Helaas ontbreekt een analyse van de 2001-score in het tweede deel van het boek van Shoilevska Henderson, dat verder wel zeer uitvoerig (en behoorlijk muzikaaltechnisch) stilstaat bij A Streetcar Named Desire, Spartacus, The Misfits, Under the Volcano en Prizzi’s Honor. Waarom ze juist voor deze scores kiest en bij voorbeeld niet ook The Agony and the Ecstasy, The Long Hot Summer,

The Wonderful Country of Viva Zapata! betrekt bij haar analyses, blijft wat in nevelen gehuld. Een reden is ongetwijfeld dat ze aldus North’s onwaarschijnlijk brede muzikale palet het best omvat.

Aan het slot van haar biografische schets schrijft Shoilevska Henderson: 'North expressed his creativity in a very subtle and personal way. Therefore, his best works live as a genuine, warm, glorious, and humane reflection of his own personality.' Wat jammer is het dan, dat we in haar tekst zo weinig van die persoonlijkheid terugvinden. Ze beperkt zich naar mijn smaak wat teveel tot een oerdegelijke, maar toch tamelijk droog vertelde opsomming van levensfeiten. Shoilevska Henderson schreef vooral een informatief boek: voor wie alles wil weten, maar verder niet rekent op een verrassende invalshoek. 

Alex North, Film Composer, Sanya Shoilevska Henderson. McFarland, Londen 2003. ISBN 0786414707, 264 blz. Prijs: $ 48,50.  (te koop via onder andere: www.amazon.com en www.mcfarlandpub.com, zie voor meer info over componist en boek ook de website: www.alexnorthmusic.com)

HM

Gerelateerde links
 Startpagina

Score 135
Andere artikelen:
Boekbespreking - Alex North
Boekbespreking - Hits als score
Geschiedenis van filmmuziek in Nederland (2) - Serie
Componerende regisseurs - Beschouwing
50 Jaar Todd-AO - Terugblik
Opties
Printer VersiePrinter Versie
VersturenVersturen

Login: Redactie | Abonnees | Top Pagina


© 2005 Stichting Cinemusica | Website by RISQ Consultancy