Website
 Startpagina
 Over Score
 Contact
 Zoeken
Abonnees
Gebruikersnaam

Wachtwoord
 Aanmelden
Cinemusica Database
Zoeken  
  Componisten  
A-Z  
  Albums  
  Tracks  
J´accuse - Concertverslag
Score 153, 06 11 2009



J’ACCUSE na 90 jaar nog steeds springlevend dankzij nieuwe sprankelende score


Tijdens het Holland Festival afgelopen maand werd J´accuse, een zwijgende film uit 1919 van Abel Gance, vertoond. Bedoeld als anti-oorlogsfilm heeft de film door de decennia heen een welhaast legendarische status verworven. Het Filmmuseum restaureerde de film en op 23 juni jongstleden ging deze nieuwe versie in de Amsterdamse Stadsschouwburg in wereldpremière. Zoals gebruikelijk is bij een gerestaureerde zwijgende film, dient een nieuwe, speciale voor deze gelegenheid geschreven score de film te begeleiden teneinde een nieuw publiek te winnen.

J´accuse was bij verschijnen in 1919 een groot succes; men beschouwde de film meteen als een kunstwerk dat een krachtige boodschap van vrede uitdroeg. De Engelse filmhistoricus Kevin Brownlow – specialist in zwijgende films – zag de film in 1965 in Londen en was terstond gewonnen. Over de ontstaansgeschiedenis, de opnames en de receptie van de film heeft hij onder meer geschreven in zijn standaardwerk The Parade´s Gone By… (1968). Tevens heeft hij een essay gewijd aan Abel Gance en zijn pacifistische film, getiteld The Waste of War – Abel Gance´s J´accuse (2008). Gance (1889-1981) heeft met deze film de Franse cinema stevig op de kaart gezet. Ook werd hij in binnen- en buitenland als baanbrekend pionier bejubeld. Met La roue (1923) continueerde hij deze status als innovatieve filmer. Zijn pièce de résistance is nog steeds het grootse, bijna zes uur durende Napoléon uit 1927.

Het lot dat vele zwijgende films is beschoren, gold tot voor kort helaas ook voor J´accuse: er  bestond geen complete, ongeschonden kopie van de film meer. Dankzij de inspanningen van het Nederlands Filmmuseum en Lobster Film in Parijs kon de film in nagenoeg dezelfde staat worden gerestaureerd als bij de première in 1919, inclusief getinte scènes. Voor de wereldpremière van deze gerestaureerde versie tijdens het Holland Festival vroeg artistiek coördinator Lieven Bertels de Nederlandse componist Reza Namavar en de Amerikaanse gitarist Gary Lucas een nieuwe score voor het bijna drie uur durende epos te schrijven. De score diende te worden uitgevoerd door Lucas zelf en het EnsembleCaméléon dat de composities van Namavar voor hun rekening zou nemen. Bertels vroeg Namavar naar aanleiding van een altvioolconcert dat deze voor het Holland Festival in 2007 had geschreven. Lucas heeft zijn sporen verdiend als gitarist in de band van Captain Beefheart. Hij speelde nadien met diverse artiesten als Jeff Buckley. Ook heeft hij voor diverse zwijgende films eigentijdse muziek geschreven zoals Der Golem

Afstand

Aan de score werkten beide componisten ongeveer een half jaar. Namavar: ʽSoms elke dag twaalf uur, soms ook wel eens een paar dagen niet.ʼ Lucas werkte thuis in New York aan de score. Over de samenwerking met de in Nederland vertoevende Namavar vertelt hij: ʽWe verdeelden de film en ieder nam zijn delen voor zijn rekening, wat een verstandig besluit was aangezien we duizenden kilometers van elkaar gescheiden waren.ʼ 

Een bijzonder moment was de cruciale eindscène. Lucas: ʽDe scène waar de dode soldaten opstaan op het slagveld en terugkeren naar hun dorp sprak me emotioneel erg aan. En bij toeval deed de tussentitel bij deze scène Levez-vous, Levez-vous – Rise Up, Rise Up! mij herinneren aan mijn eigen muziek, namelijk de instrumentale compositie Rise Up to Be die Jeff Buckley gebruikte als basis voor ons bekende liedje Grace. En deze muziek paste perfect bij deze scène: donker en majestueus alsook dramatisch, het perfecte thema om de mars van de levende doden te begeleiden.ʼ Met altvioliste Emi Ohi Resnick van het EnsembleCaméléon werkte hij thuis nauw samen bij enkele composities en ook aan het organisatietalent van Wilmar de Visser, leider van het ensemble, heeft Lucas veel te danken. Namavar kijkt eveneens tevreden terug op de samenwerking: ʽGary is erg bereid om samen te werken en heeft totaal geen sterallures. We hebben veel MP3’s via de mail uitgewisseld zodat we een beetje een idee kregen wat we van elkaar konden verwachten.ʼ

Qua muziekstijl was er van meet af aan een duidelijk verschil. Terwijl Gary Lucas componeerde in een rockidioom, componeerde Reza Namavar in een meer klassieke stijl. Behalve aan het begin en aan het einde spelen beide tegenpolen niet samen. Waarom dit afwisselen van Lucas enerzijds en het zevenkoppige EnsembleCaméléon anderzijds? Namavar: ʽEr was weinig repertoire dat we met zijn allen konden spelen. Ik vond die afwisseling zelf wel goed. Doordat er steeds gitaarstukjes afgewisseld werden met ensemblestukjes, ontstaat er langzaamaan toch een soort geheel. Als iedereen constant zou spelen, zou je misschien murw gespeeld worden. Ik heb er zelf ook voor gekozen dan weer een stuk voor solo-slagwerk te maken, dan voor twee violen, dan voor iedereen, dan voor cello en trompet, om maar de afwisselingen in klank te houden. En het is heel handig met repeteren.ʼ Dat laatste was wegens de afstand New York – Amsterdam uiteraard problematisch tijdens de zes maanden voorbereiding. Toch is er gerepeteerd, aldus Namavar: ʽDe laatste paar dagen is er bijna de hele dag gerepeteerd. Ik heb er wel voor gezorgd dat de moeilijkste en meest virtuoze passages als eerste af waren zodat de muzikanten daar langer op konden studeren.ʼ

Geluidseffecten

Afwisseling lijkt inderdaad een rode draad te zijn geweest. Zo gebruikte Lucas tijdens de uitvoeringen twee gitaren, een akoestische en een elektrische. Waarom? ʽOm de tonen een verscheidenheid aan kleur te geven en voor het contrast. Ik mag graag diverse gitaren gebruiken tijdens mijn optredens vanwege hun eigen klankkleur.ʼ Zoals gezegd zat voor Namavar de afwisseling grotendeels in het laten soleren van de diverse instrumenten van het ensemble. ʽVoor de afwisselingen in de klank. Bijna drie uur film is best veel en door middel van soli kun je veel afwisselingen creëren.ʼ Om de lange voorstelling zonder pauze nog extra te verlevendigen werd ook niet bepaald spaarzaam gebruikgemaakt van geluidseffecten. Lucas: ʽIk heb de meeste bedacht, maar sommige effecten waren afkomstig van Wilmar de Visser en de slagwerker van het ensemble. Daarnaast gebruikten zij een bestaande elektronische compositie die we hebben bewerkt.ʼ

En toen was er de onvermijdelijke wereldpremière van dit monsterproject in de Stadsschouwburg in Amsterdam. Vóór het immense filmdoek in de Rabozaal nam Gary Lucas links vooraan plaats en rechts het EnsembleCaméléon. Lucas bediende naast het bespelen van de gitaren ook een paneel aan zijn voeten waarmee geluidseffecten werden geregeld. En wat deed Reza Namavar die avond? ʽNiet zo veel. Een componist doet niet zo veel tijdens een uitvoering. Tijdens de repetities van te voren natuurlijk wel. Het enige wat je doet is naar voren komen op het einde als de uitvoerenden klaar zijn. Het werk dat ik heb verricht is namelijk al afgelopen half jaar gebeurd!ʼ Na de staande ovatie op de première-avond zal er de komende tijd toch nog wat worden geschaafd aan de score want in het najaar moet J´accuse op dvd verschijnen, met uiteraard de prachtige klanken van Lucas en Namavar.

Lucas vloog direct na de optredens in Amsterdam naar Malaga in Zuid-Spanje om er Der Golem op te voeren en kort daarna volgde nog eenzelfde optreden in São Paulo. Daarnaast werkt hij aan een nieuwe opdracht, dit keer van de Film Society of Lincoln Center in New York. De film in kwestie is de vermaarde horrorfilm The Unholy Three van Tod Browning uit 1925. En wat denkt Namavar van een nieuwe filmopdracht? ʽAls ze mij vragen en ik vind de film erg goed – zoals dit keer zeker het geval was – dan natuurlijk wel! Maar ik vind gewone luistermuziek ook heel erg leuk om te doen.ʼ Waarvan akte.

PS

Gerelateerde links
 Startpagina

Score 153
Andere artikelen:
Cd-recensies
Mychael Danna - Interview
Boekbespreking - Film Music: A History
Claudio Fuiano - Interview
J´accuse - Concertverslag
Opties
Printer VersiePrinter Versie
VersturenVersturen

Login: Redactie | Abonnees | Top Pagina


© 2005 Stichting Cinemusica | Website by RISQ Consultancy